YÜKSEK BASINÇ PİSTONLU SU POMPALARINDA ARIZA NEDENLERİ VE ÇÖZÜMLERİ
Yüksek basınçlı pistonlu su pompaları hassas mekanik yapıları nedeniyle düzenli bakım gerektirir. Bu pompalarda oluşan sorunların temel nedeni “Pompanın Isınmasından” kaynaklanmaktadır. Isınmaları engellemek için pompa yağ haznesindeki yağın belirli aralıklar ile kontrol edilerek, soğutucu yağın özelliğini yitirdiği anlaşılırsa, yağ değişimi yapılmalıdır.
Bu pompalarda karşılaşılan arızalar genellikle üç ana başlıkta toplanır: Emiş hattı sorunları, mekanik aşınmalar ve operasyonel hatalar.
Aşağıda, en sık karşılaşılan arıza nedenleri ve bu sorunları önlemek için alabileceğiniz önlemler detaylandırılmıştır.
1. Yaygın Arıza Nedenleri
A. Emiş Hattı ve Su Kalitesi Sorunları
- Kavitasyon: Pompanın yeterli su alamaması sonucu oluşan vakum baloncuklarının patlamasıdır. Bu durum, pompa kafasında ciddi metal aşınmalarına ve aşırı sese neden olur.
- Hava Sızıntısı: Emiş hattındaki gevşek bir bağlantı sisteme hava girmesine neden olur. Bu da basınç dalgalanmasına (pulsasyon) yol açar.
- Kirli Su: Su içerisindeki kum, tortu veya kireç; pistonları ve sızdırmazlık keçelerini (keçe takımı) hızla aşındırır.
B. Mekanik Aşınmalar ve Parça Arızaları
- Keçe (Seal) Aşınması: Yüksek basınç altında çalışan keçeler zamanla aşınır. Belirtisi, pompanın altından su damlatmasıdır. Çalışma şartlarının uygun olduğu durumlarda yıllarca hiç keçe ve conta değişimi yapmadan pistonlu pompalar çalışabilir. Ancak susuz çalışma, ya da yetersiz su ile çalışma hallerinde dakikalar içerisinde keçe aşınması gerçekleşebilir.
- Valf Sorunları: Giriş ve çıkış valflerine (çekvalf) kaçan küçük bir taş parçası veya yay kırılması, basıncın aniden düşmesine neden olur. Pompaya gelen su mutlaka toz ve pisliklerden arınmış temiz su olmalıdır.
- Yağ Kirliliği: Pistonları hareket ettiren krank mili mekanizmasındaki yağın içine su karışması veya yağın özelliğini yitirmesi, yatakların yanmasına sebep olur. Pompa ısınmalarını engelleyici önlemler almak bu sorunun önüne geçmektedir.
C. Yanlış Kullanım – Dolaylı Yoldan Basınç Yükselten Etkenler
- Susuz Çalıştırma: Pompanın su olmadan çalıştırılması, keçelerin aşırı ısınarak yanmasına neden olur. Suyun geldiğinden emin olmak için su giriş basıncı kontrolörü kullanılmalıdır. Su yetersiz ise pompanın otomatik olarak çalışmaması sağlanmalıdır.
- Yüksek Basınçta Uzun Süre Bekletme: Pistonlu pompalarda ısınmaları engellemek için pompanın soğumasına müsaade edecek şekilde dinlendirme yapılmalıdır. Yüksek basınç üreterek sürekli çalışan pompalar, içinden geçen suyun aşırı ısınmasına (genellikle 60°C üzerine) ve iç aksamın zarar görmesine yol açar. Bunu önlemek için bu pompalar sürekli değil, kesikli çalıştırılmalıdır. ( 1 dakika çalış – 1 dakika dur gibi) çalışma süresi kadar dinlendirilen bir pompa, her çalışma arasında soğuma fırsatı bulabildiğinden, sürekli çalışma şekline göre ya da uzun süre çalışıp kısa süre dinlenme şekline göre çok daha uzun ömürlü olmaktadır.
- Kritik seviyenin üzerinde bir basınçta çalıştırma: Pompanın basınç üst seviyesine yakın bir değerde çalıştırmak ısınmaları olumsuz etkileyeceği için bu durum engellenmelidir. Basınç ayar valfi ya da belirli bir basınç seviyesi geçildiğinde pompayı durduracak bir basınç transmitteri kullanılmalıdır.
- Yanlış çalışma süresi seçimi: pompanın çok uzun süre çalışması ısınmaları sağlayabileceği gibi, çok kısa süre çalışması ve durması da olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Örneğin 2 sn çalış 2 sn dur gibi bir çalışma periyodu da pompalarda kısa sürede arızaya neden olabilmektedir. En doğru çalış-dur süresi seçimi kullanım sırasında kontrol edilerek ısınmaların minimum olduğu, pompadan gelen seslerin normal çalışma sesi dışında rahatsız edici bir ses olmadığı en doğru pozisyon seçilmelidir. (yüksek basınç pompaların normal çalışma şartlarında çıkarttığı ses kontrol edilmelidir. Bu ses sıkışma ve zorlanma olmadığı hissedilen motor dönme sesidir. Eğer bu ses dışında bir takırtı, ya da aşırı vınlama şeklinde
- Basma hattında tıkanıklıkların oluşması ve bu sebeple basıncın yükselmesi: Genellikle kireçli su basma hattında kullanılan püskürtücülerin tıkanmasına ve dolaylı yoldan pompa üzerine düşen yükü arttırmaktadır. Bu da yine aşırı ısınmalar neden olur ve pompa arızalarını sıklaştırır.
- Yanlış pompa seçimi: Yüksek basınç pompa seçimini yaparken ihtiyaç olan su tüketimine denk gelecek olan pompa seçilmelidir. Eğer pompa gereğinden fazla su debisine sahip olursa, basınç hattı pompanın ürettiği debiyi tüketemeyecek ve bu da yine ısınmalara ve pompa arızalarına sebep olacaktır.
2. Alınması Gereken Önlemler ve Çözüm Yolları
Unutulmamalıdır ki pompayı ısıtabilecek tüm etkilerden uzak durulmalı, pompanın ısınmadan rahat çalışabileceği bir ortam sağlanmalıdır. Buna göre bu arızaların çoğunu, aşağıdaki tabloya göre yapacağınız periyodik kontrollerle engelleyebilirsiniz:
| Kontrol Edilecek Bölge | Yapılması Gereken İşlem | Sıklık |
| Su Filtresi | Giriş hattındaki filtreyi temizleyin/değiştirin. | Her kullanım öncesi |
| Yağ Seviyesi | Yağ rengini kontrol edin. Yağ bal renginde ve akıcı olmalıdır. Özelliğini kaybetmiş yağı değiştirin. (Süt beyazı olmuşsa su karışmıştır, yağ keçelerinin değişimi gereklidir). | Haftalık |
| Emişin güçlü olması ve Bağlantıları | Kelepçeleri ve hortumları sızıntıya karşı sıkın. Yüksek basınç pistonlu pompanıza gelen suyun doğru miktarda pompaya girdiğinden emin olun. Pompanızda yeterli suyun gelmesi için ön basınçlandırma yapın, santrifüj su pompası kullanın. | Haftalık |
| Piston ve Keçeler | Su kaçağı varsa keçeleri derhal değiştirin. | 500-1000 Saat arası |
| By-pass Valfi | Basınç ayar valfinin (unloader) doğru çalıştığından emin olun. | Aylık |
| Basınç koruması, aşırı yük halleri | Yüksek basınç üst seviyelerinde uzun süre çalışmamasını sağlayın. Pompanızı (1 dakika çalış – 1 dakika dur) prensibi ile çalıştırın. Basınç ne kadar yüksek olursa ve pompanızın çalışma süresi ne kadar uzun olursa, pompanız o kadar çok ısınacaktır. Bu da pompanızın ömrünü kısaltacaktır. Pompanızı gereği olmayan basınç değerlerinde kullanmayın. Basma hattında oluşan tıkanıklıklar basıncın yükselmesine neden olacaktır. Basma hattınızı sık sık kireç temizliği yaparak rahatlatın. Böylece pompanızın basıncını dolaylı yoldan arttıran etkenleri önlemiş olursunuz. Basınç üst seviyesi koruması kullanılmalıdır. Pompa seçimi yaparken ihtiyaç duyulan debiye denk bir pompa seçimi yapılması gereklidir. Pompanın debisinin yüksek olması istenmeyen bir durumdur. |
3. Profesyonel İpuçları
- Besleme Basıncı: Pompanın suyu zorlanmadan çekebilmesi için giriş suyunun belirli bir basınçta (genelde minimum 0.5-2 bar) olması sağlanmalıdır.
- Hava Alma: Pompayı ilk kez çalıştırırken veya uzun süre beklettikten sonra, yüksek basınç hortumunu takmadan suyu bir süre akıtarak sistemdeki havayı tahliye edin.
- Orijinal Yedek Parça: Özellikle keçe takımı ve valflerde yan sanayi ürünler, yüksek basınç altında çok kısa sürede deforme olur; her zaman orijinal parça tercih edin.